Matematik Tarihi Kronolojisi

FaceBook Paylaş
Sponsorlu Bağlantılar

Geçmişten günümüze kadar gelen çağlara göre matematiğin kronolojik sıralaması

 

Matematiğin varoluşundan bu yana kadar gelen tarihi gelişimini sizlerle paylaşacağız. Matematikçiler Birinci ve İkinci Grup olarak 2’ye ayrılır. Bunlar M.Ö ve M.S yaşayan Matematikçilerdir.

Antik Çağda ilk önemli matematik merkezi olarak IÖ 2000 lerden sonra Babillerde görülür. Babilliler ekonomik yapılannın gerektirdiği denklem çözme kök bulma alan ve hacim hesaplama gibi tekniklerin yanı sıra astronomiye olan yakın ilgileri nedeniyle trigonometriyi geliştirdiler. Babil’in matematiğe belki en büyük katkısı 60 tabanlı sayı sistemidir. Sıfır simgesinin de katılmasıyla onlu sisteme çok benzeyen 60 tabanlı sayı sistemi bugün bile açı ve zaman ölçümünde kullanılmaktadır.

matematik tarih şeridi

Eski Mısır’dan günümüze ulaşan iki önemli matematik yapıtı Golenişev papirüsü (İÖ y. 1900) ile Rhind papirüsüdür (İÖ 1700’den önce). Bunlar çağlarının aritmetik ders kitaplan olarak nitelenebilir. Gerek Mısır’da gerekse daha sonra Roma uygarlığında matematik pratik bir araç olmaktan öteye gitmemiştir. Yunan matematiği İÖ 7-6. yüzyıllarda Mezopotamya ve Mısır’dan gelen bilgilerin derlenmesiyle oluştu ama kendi ürünlerini İÖ 5. yüzyılın ikinci yansından sonra vermeye başladı.

Elealı Zenon’un zaman ve uzayın sonsuz sayıda parçaya bölünmesi hakkındaki paradoksla-n Demokritos’un atomcu görüşleri geometrik niceliklerin ölçümünde yeni aksiyomlar gerektirdi ve kuramsal matematik kavramını oluşturdu. İÖ 4. yüzyıl matematikçileri niceliklerin ölçümünde rasyonel sayıların (tamsayıların birbirlerine oranlan) yeterli olmadığını buldular ve irrasyonel sayıların geometrik kuramını geliştirdiler. Alan ve hacim hesaplarındaki sonsuz küçük kesitler bugünkü integral kavramının ilk işaretleri olarak görülebilir.

Kuramsal matematiğin sonsuz kavramı dışında Eski Yunan matematiğinin ilgilendiği iki önemli konu konikler ile astronomiden kaynaklanan küresel geometri problemleri oldu. İÖ 4. yüzyılın sonunda matematikte erişilen düzey ve yetkinlik daha sonra yazılan Eukleides’in ünlü Stoikheia’sı (Elemanlar) ile simgelenir.

Kuramsal matematik Antik Çağda Arkhimedes ve Apollonios ile doruğa ulaştı. Konikler konusunda erişilen bulguların önemi ancak 19. yüzyılda izdüşümsel geometrinin gelişmesiyle anlaşılabildi. Arkhimedes ve Apollonios’tan sonra gelişme astronomiden kaynaklanan problemler doğrultusunda oldu. Gezegenlerin yörüngelerinin belirlenmesi sayısal tablolarmekanik aygıtlann bulunması ve İS 100 dolaylarında Menelaos’un küresel trigonometrideki sonuçlan Ptolemaios’un İS 2. yüzyılda astronomide ortaya koyduğu bulgulara temel oluşturdu. İS 4. yüzyıldan sonra bilim eski bulguların yeniden gözden geçirilmesi ve öğretilmesine dönüştü. Klasikler yeniden yorumlandı eski kitaplar üzerine yeni tezler yazıldı. Zaman içinde bu hep böyle süregidince Bizans dönemine Yunan matematiğinin yalnızca basit bir özeti kaldı.

Ortaçağda bilim Hindistan’da ve İslam dünyasında yeniden canlandı. Bağdat’ta Abbasi halifesi Mansur’un etkisiyle Yunan bilim yapıtlarının sistematik bir biçimde çevrilmesine girişildi. Hint astronomisinin de etkisiyle Bağdat ilk İslam astronomi merkezi oldu. Matematik ve astronominin bu yeniden canlanışında önemli etkenlerden biri de Bağdat okulundan Harizmi (y. 780 -y. 850) oldu. Bu canlanış özellikle trigonometri ve küresel trigonometride Antik Çağdakinin çok üstünde bir gelişme doğurdu. İslam matematik ve astronomi geleneği 1400’lere değin aralıksız sürdü.

İslam biliminin Avrupa’ya yayılması 11. yüzyılda başlar. Bu konuda öncülüğü yapanlar 11. yüzyılda İngiliz filozof Bath’lı Adelard ve 12. yüzyılda İtalyan matematikçi Leonardo Pisano’dur. Bu yüzyıllarda Yunan bilim klasikleri Arapça çevirilerinden bu kez Latinceye çevrildi. Bu yapıtlar Rönesans’ın bilim yönünün temelini oluşturdu.

16. yüzyılın ortalarında Kopernik’in astronomi Vesalius’un anatomi alanındaki bulguları eski klasiklerin yanlışlarını ortaya çıkarmıştı. Matematikte yeni bir çağı müjdeleyen ilk bulgular İtalya’da del Ferro Cardano Tartaglia ve Ferrari’nin üçüncü ye dördüncü derece denklemlere çözüm getirmeleri oldu. 16. yüzyılın sonlarında Fransa’da Viete’nin bilinmeyen büyüklükler için harflerle işlem yapması çok hızlı gelişecek olan simgesel cebirin temelini attı.

17. yüzyılda İskoçya’da Napier logaritmayı buldu. Cavalieri Kepler’in sonsuz küçüklerle ilgili yöntemlerini geliştirerek geometriye uyarladı. Örneğin elipsin alanı bu yöntemle hesaplanabildi. 1637’de Fransız filozof-matematikçi Descartes büyük buluşu analitik geometriyi ortaya koydu. Fermat’nın da katkılarıyla analitik geometri geometri problemlerini cebirsel problemlere dönüştüren yeni bir araç oldu. Matematiği bir yan uğraş olarak sürdüren Fermat’nın sayılar kuramındaki bulguları ve Pascal’la birlikte kurduğu olasılık kuramı ona en büyük amatör matematikçi unvanını kazandırmıştır.

Newton ve Leibniz’in 17. yüzyılın ikinci yarısırıda diferansiyel ve integral hesabı bulmaları matematikte çok önemli bir adımı simgeler. Newton’un Philosophiae naturalis principia mathematica ( 1687; Doğa Felsefesinin Matematik İlkeleri) adlı yapıtı da gelmiş geçmiş en büyük bilimsel yapıt olarak kabul edilir. Bu yapıtında kütleçekimi yasasını da ortaya koymuş olan Newton’un temel amacı doğayı anlamaktı; buna karşılık Leibniz bilgiye ve evrensel niteliklere ulaşan yolu açmak istiyordu. Leibniz’in bu amaçla geliştirmeyi tasarladığı simgesel mantık George Boole tarafından ancak 19. yüzyılın ortalarında ortaya konabildi. Ama onun diferansiyel yöntemi 18. ve 19. yüzyıl matematiğinin gelişmesine temel oluşturdu.

18. yüzyıl matematiğinin en önemli adı Leonhard Euler’dir. Değişimler hesabı ve diferansiyel geometrinin kurucuları arasında yer alan Euler analiz ve sayılar kuramı başta olmak üzere matematiğin hemen her dalına önemli katkılarda bulunmuştur. 18. yüzyılın öteki büyük matematikçileri arasında J.-L. Lagrange J. L. R. d’Alembert P.-S. Laplace ve G. Monge anılabilir.

19. yüzyılda önemli bir gelişme Eukleidesçi olmayan geometrilerin ortaya konmasıdır. Eukleidesçi geometri Stoikheia’da belirlenmiş olan beş aksiyom üzerine kurulmuştu. Bir noktadan verilen bir doğruya yalnızca bir paralel çizilebileceğini belirleyen beşinci aksiyomu matematikçiler yüzyıllar boyunca öteki aksiyomlara dayanarak kanıtlamaya çalışmışlarama bunda başarılı olamamışlardı. 19. yüzyılın ilk yarısında N. İ. Lobaçevski ve J. Bolyai 1854’te de B. Riemann paralellik aksiyomu olmadan da tutarlı geometri modelleri kurulabileceğini gösterdiler. Felsefi açıdan öneminin yanı sıraRiemann’ın bulguları ileride Einstein’ın görelilik kuramının matematiksel tabanını oluşturacaktı. 19. yüzyılın en büyük matematikçilerinden biri de matematiğin hemen her dalına önemli katkılarda bulunmuş olan C. F. Gauss’tur.

19. yüzyılın ikinci yarısı çok hızlı bir gelişmenin yanı sıra matematiğin aksiyomatik yapısının yeniden gözden geçirilmeye başlamasını simgeler. Yeni bulguların beraberinde getirdiği temel sorunların yanıtlanması gerekiyordu. Weierstrass ve Dedekind’in gerçek sayılara ilişkin temel bulguları Cantor’un sonsuzbüyüklükleri sınıflandırması matematiğin aksiyomatik yapısına ışık tutar.

Matematiğin gelişmesinde bazı problemlerin özel bir konumu olmuştur. Fermat’nın çözdüğü ve bir kitabın kenarına not ettiği ünlü problem (n = 3 4… için x” + y” = z” denklemini sağlayan x y z tamsayıları yoktur) Fermat problemi olarak anılır {bak. Fermat’nın büyük teoremi). Ama 300 yıldır Fermat problemini kimse çözememiştir. Problemi çözmek için gösterilen çabalar ise matematiğe çok şey kazandırmıştır. 20. yüzyıl matematiğinde etkin bir yol gösterici de Hilbert’in 1900’de Paris’te İkinci Uluslararası Matematik Kongresi’nde önerdiği 23 problem olmuştur. Güncel birçok soru ve araştırma alanı kaynağını Hilbert’in bu problemlerinden almaktadır.

Birinci Grup Matematikçiler

  • Thales (M.Ö. 624-547)
  • Pisagor (M.Ö. 569-500)
  • Zeno (M.Ö. 495-435)
  • Eudexus(M.Ö. 408-355)
  • Öklid (M.Ö. 330-275)
  • Arşimed (M.Ö. 287-212)
  • Apollonius (M.Ö. 260-200)
  • Hipparc-hos (M.Ö. 160-125)
  • Menaleas (doğumu M.Ö. 80)
  • İskenderiyeli Heron (? -M.S.80)
  • Batlamyos (85- 165) ve Diophantos (325-400)

M.Ö. 8. yüzyıl ile M.S. 2. yüzyıl arasında ikinci grup olarak belirttiğimiz Batı Dünyası matematikçileri ise 16. ile 20. yüzyıl arasında yaşamışlardır:

İkinci Grup Matematikçiler;

  • Johann Müler (1436-1476)
  • Cardano (1501-1596)
  • Descartes (1596. 1650)
  • Fermat (1601-1665)
  • Pascal (1623-1662)
  • Newton (1642-1727)
  • Leibniz (1646-1716)
  • Leibniz (1646-1716)
  • Mac Loren (1698-1748)
  • Bernoulliler (Bu aileden sekiz ünlü matematikçi vardır. Bunlar; Jean Ber-noulli l667-1748 Jacques Bernoulli 1654-1705 Daniel Bernoulli 1700-1782…)
  • Euler (1707-1783)
  • Gespard Monge (1746-1818)
  • Lagrance (1776-1813)
  • Joseph Fou-rier (1768-1830)
  • Poncolet (1788-1867)
  • Gauss (1777-1855)
  • Cauchy (1789-1857)
  • Lobaçevski(1793-1856)
  • Abel (1802-1829)
  • BooIe (1815-1864)
  • Riemann (1826-1866)
  • Dedekind (1831-1916)
  • H. Poincare (1854-1912)
  • Cantor (1845-1918)

İnternet sayfaları üzerinden derlenmiştir. Alıntıdır.

Matematik Kronolojisinin yanında Matematik Tarih şeridi ile ilgili bilgilere aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.

Bu Konu Hakkında Soru Sormak ve Anında Yorum Yapmak İçin Buraya Tıklayın

Benzer Konular:


    Churchill’in Hıçkırığı nedir? hakkında bilgi
    Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bahsettiği 'Churchill’in Hıçkırığı' nedir?   Dünya hiç bu kadar karışmamıştı. 2014 yılının tarihte ayrı bir yeri vardır. Bu zamanda Dünya ülkeleri hiç bu kadar karışmamış ve savaş hiç bu kadar kaçınılmaz olmamıştır. Irak ve Suriye'de...
    Profesyonel Futbolcu Nasıl Olunur? Futbolcu Olmanın Yolları Nelerdir?
    Futbol oynuyor iseniz yada futbola başlamak istiyorsanız Profesyonel olarak iyi bir futbolcu olmanın yollarını bu başlık altından sizlerle paylaşacağız. futbolcu nasıl olunur, herkesin tanıdığı bir futbolcu olmak için neler yapmalıyım, futbolcu olmak için neler yap...
    Ebola Virüsü Nedir? Belirtileri Nelerdir? Ebola Virüsü Hakkında Bilgi
    Batı Afrika'da ortaya çıkan ve şimdiye kadar 900 kişinin ölümüne sebep olan Ebola Virüsü Nedir? Ebola Virüsünün belirtileri nelerdir? Ebola Virüsü tedavisi nasıl yapılır? gibi sorulara cevap arayacağız bu yazımızda...   Ebola Virüsü; insanlarda ve insan dışı...
    Türklerin Orta Asya’dan Göç Etmesinin Nedenleri ve Sonuçları
    Türklerin Orta Asya'dan Göç etmelerinin sebepleri ve sonuçları nelerdir? hakkında bilgi   Türklerin ilk göçleri MÖ XVI. yüzyıldan itibaren başlamış ve sürekli devam etmiştir. Göçlerin kolaylaşmasını sağlayan en önemli neden at unsurudur. Ayrıca at, onların k...
Matematik Tarihi Kronolojisi yazısında telif haklarına ve yasalara aykırı bir bilgi veya link bulunuyorsa lütfen buradan iletişime geçiniz.

9 Comments »

  • cemre uçar demiş ki:

    çok iyi sağolun:))))))))))))))))))))9

  • aşk demiş ki:

    çok güzel bi sitemiş

  • ders demiş ki:

    100 alırım inşallah

  • yardım? demiş ki:

    hepsi matematik ile ilgili değil milattan sonra olan matematik buluşları lazım :((((( ♥

  • ????????? demiş ki:

    tarih şeridi şeklinde lazım nolur vaktim kısıtlı

  • yaren demiş ki:

    çok güzel bi bilgi

  • yaren demiş ki:

    herkeze tavsiye ederim tarih şerideini de matematik semolleri yani kare dikdörgen daire vb şekillerin içine küçük fotoğraflar ve bilgiler yazabilirsiniz ben yaptım çpk güzel oldu :DDD

  • naciye demiş ki:

    cok iyi ama cok uzun yazmadım ama tesekkurler diger arkadaslardan fikir beklıyorum

  • sdafgghsgdj demiş ki:

    ya of yazı olarak yok muuuuuu pf

Yorum ekleyebilir yada yazı için geri bildirim gönderebilirsiniz..Bu yazı için yorumlarına abone ol: subscribe to these comments RSS.

NOT: Açık adres ve telefon numaraları yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.

tarihte matematikle ilgili en önemli buluşlar kronolojik sırası, tarihte matematikle ilgili en önemli buluşlar, matematik tarihi kronolojisi, matematik buluşları kronolojik sıra, matematik kronolojisi, matematik kronolojik tarih şeridi, matematikle ilgili en önemli buluşlar kronolojik sıra